Profiad Gwenyn

Erioed wedi meddwl tybed beth sy’n mynd ymlaen y tu mewn i gwch gwenyn? Dyma’ch cyfle i gael gwybod!



A oeddech yn gwybod …

Bod y wenynen fêl yn bryfyn tra chymhleth sydd wedi esblygu dros filiynau o flynyddoedd. Cafwyd hyd i’r Wenynen gynharaf sydd wedi’i chofnodi ym Myanmar. Cafwyd hyd iddi wedi’i chlorio mewn ambr a chafodd ei dyddio’n 100 miliwn mlwydd oed

Unwaith eto, trwy wahoddiad caredig Cymdeithas Amaethyddol Frenhinol Cymru, bydd Cymdeithas Gwenynwyr Abertawe a’r Cylch yn dod â’u “Profiad Gwenyn” poblogaidd iawn i’r Ŵyl Tyddyn a Gardd. Gall unrhyw un – ’does dim cyfyngiad o gwbl ar yr oedran! – gael ei wisgo’n briodol mewn siwt wenyn lawn a gweld cwch o wenyn mêl yn cael ei agor, y tu mewn i babell sy’n dal y gwenyn rhag dianc. Cyhyd â bod y tywydd yn weddol gynnes a heb fod yn rhy wyntog, bydd cyfleoedd i drin ffrâm o ddil mêl a gweld y tri math o wenyn sy’n ffurfio nythfa weithredol o wenyn mêl.

Photo 
’Dyw oed ddim yn rhwystr – hyd yn oed os yw’r dwylo fel petaent braidd yn fawr!
(Gŵyl Cefn Gwlad Cymru, 2013)


A oeddech yn gwybod …

Bod nythfa lawn, ar ei huchaf, yn cynnwys rhwng 45 a 60 mil o wenyn.

Y gweithwyr (benywod) sy’n ffurfio’r nifer mwyaf a nhw sy’n gyfrifol am bron y cyfan o’r gwaith a wneir – adeiladu’r dil mêl, glanhau, bwydo, gwarchod a chasglu neithdar, paill, dŵr a phropolis. Mae’r gwenyn gormes (neu’r gwrywod), er nad ydynt ond yn bresennol yn ystod yr haf, yn aelodau hanfodol o’r nythfa. Yn olaf, ceir “Ei Mawrhydi”, y Frenhines. Credwyd mai Brenin oedd y Frenhines tan y 1600au cynnar, pan sylweddolwyd mai benyw oedd y Brenin mewn gwirionedd ac, ar ben hynny, yn unig un o’r gwenyn a oedd yn dodwy wyau. Efallai felly y dylai’r Frenhines gael ei disgrifio’n fwy cywir fel y Famwenynen.


A oeddech yn gwybod …

Bod y frenhines, yn ei hanterth, yn cynhyrchu hyd at 2000 o wyau y dydd – mwy na phwysau ei chorff ei hun.


A oeddech yn gwybod …

Bod gweithwraig, yn ystod yr haf, ond yn byw am tua chwe wythnos. Caiff hanner cyntaf hyn ei dreulio yn y cwch ac yn ystod yr ail hanner bydd hi’n chwilenna gan gynhyrchu tua 1/12fed llwy de o fêl.


 
Roedd Gŵyl Gefn Gwlad Cymru, 2013 braidd yn wlyb ond eto
roedd diddordeb mawr yn y Profiad Gwenyn

Mae’r Frenhines yn cynhyrchu dau wahanol fath o ŵy, yn dibynnu ar faint y gell yn y dil mêl. Mae wyau wedi’u ffrwythloni yn cael eu dodwy yng nghelloedd maint “arferol” y dil mêl ac maent yn datblygu’n weithwyr tra bod wyau heb eu ffrwythloni’n cael eu dodwy mewn clytiau bychain o gelloedd mwy ac mae’r rhain yn datblygu’n wenyn ormes.

Mae breninesau newydd yn datblygu mewn celloedd arbennig, â’u blaenau at i lawr wedi’u hadeiladu ar wyneb neu ymyl dil mêl. Mae’r celloedd hyn yn ddigon mawr i ddal mwy o jeli’r frenhines nag y gall y larfa ei fwyta cyn troi’n chwiler. Mae’r bwyd arbennig hwn, ynghyd â’r lle ychwanegol, yn galluogi’r larfa i dyfu i’w faint a’i allu atgynhyrchu mwyaf. Mae codi breninesau newydd yn cael ei wneud naill ai oherwydd y tybir bod yr hen frenhines ‘wedi gweld ei dyddiau gorau’ neu’i bod wedi’i hanafu neu am fod y nythfa wedi mynd yn rhy fawr i’r lle sydd ganddi.


A oeddech yn gwybod …

Bod y wenynen yn emblem Potnia, y "Feistres" Minoaidd-Myseneaidd, y cyfeirir ati hefyd fel y "Famwenynen Bur". Derbyniodd ei hoffeiriadesau yr enw "Melissa" ("gwenynen").

Mae yna, fodd bynnag, lawer mwy i wenyn a chadw gwenyn – gofynnwch i unrhyw wenynwr ac fe wnânt ddweud eu bod bob amser yn dysgu rhywbeth newydd am (ac oddi wrth) eu gwenyn! Felly, os ydych yn meddwl am ddod yn wenynwr, yn dymuno gwybod mwy am y creaduriaid rhyfeddol a hanfodol hyn, neu os ydych ond am gymryd cipolwg ar gwch gwenyn, dewch i ymweld â’r “Profiad Gwenyn”. Bydd wedi’i leoli yn ardal Goedwigaeth Maes y Sioe. Dewch yn gynnar i archebu eich lle gan eu bod yn brin i sicrhau bod gan bawb sy’n dod i mewn i’r babell olygfa dda. Mae’r “Profiad Gwenyn” ar agor i hen ac ifanc, mawr a bach.

 
Y Profiad Gwenyn yn Sioe Amaethyddol Pen-y-bont ar Ogwr, 2013

Photo 
Dewch yn nes at yr achos, rydym am sôn am wenyn! (Gŵyl Cefn Gwlad Cymru, 2013)


A oeddech yn gwybod …

Mewn llawer diwylliant y gred oedd y gallai gwenyn ddeall beth oedd yn cael ei ddweud wrthynt. Roedd teuluoedd yn ofalus felly i roi gwybod i’r gwenyn am unrhyw ddigwyddiadau teuluol pwysig megis priodasau, genedigaethau a marwolaethau. Roedd dweud wrth y gwenyn yn cael ei wneud mewn gwahanol ffyrdd, er enghraifft sibrwd y newydd a gadael anrheg briodol, megis teisen briodas, wrth fynedfa’r cwch gwenyn.

Cymdeithas Gwenynwyr Cymru (WBKA) yw corff ambarél cymdeithasau lleol yng Nghymru, a bydd yn bresennol yn yr Ŵyl hefyd. Ar y stondin yn y Neuadd Flodau, bydd mwy o wybodaeth ar gael, yn cynnwys sut i ddechrau cadw gwenyn a sut i gysylltu â’ch Cymdeithas leol.
Mae Cymdeithas Gwenynwyr Abertawe a’r Cylch yn dymuno cydnabod cefnogaeth garedig Cymdeithas Amaethyddol Frenhinol Cymru a’i staff am y “Profiad Gwenyn”.



Lluniau gan C Bown